De Wet DBA is in 2026 opnieuw een actueel onderwerp. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volgens de normale regels. In 2026 verandert met name het boeteregime en het handhavingskader is nader uitgewerkt in het Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026. Daarnaast is het wetgevingstraject rondom VBAR versmald tot het rechtsvermoeden op basis van uurtarief, en ligt het voorstel inmiddels bij de Eerste Kamer.

Voor organisaties die in Nederland zelfstandige professionals inhuren is de praktische vraag verschoven van ‘welk contract tekenen we?’ naar ‘hoe ziet de dagelijkse samenwerking eruit, en kunnen we dat onderbouwen?’. Daarmee is het onderwerp operationeel, commercieel en reputationeel — niet alleen juridisch.

Wat regelt de Wet DBA

De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) geldt sinds 1 mei 2016 en gaat over de grens tussen werken als zelfstandige en werken in dienstbetrekking. Opdrachtgever en opdrachtnemer dragen gezamenlijk verantwoordelijkheid om te voorkomen dat een opdracht in feite een dienstverband is.

Het is dus niet voldoende om iemand ‘zzp’er’ te noemen, facturen uit te wisselen of een overeenkomst van opdracht te tekenen. De feitelijke werkwijze moet de gekozen vorm ondersteunen.

Handhaving in 2026

De Belastingdienst geeft aan dat sinds 1 januari 2025 weer volgens de normale regels wordt gehandhaafd. Als schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld, kan direct worden gecorrigeerd en kunnen naheffingsaanslagen loonheffingen volgen. In 2025 werden geen verzuim- en vergrijpboetes opgelegd. Vanaf 1 januari 2026 kunnen vergrijpboetes weer worden opgelegd, terwijl verzuimboetes in 2026 nog niet worden opgelegd.

Ook zonder boete kan een naheffingsaanslag commercieel zwaar wegen. Voor veel organisaties verschuift het gesprek van ‘welk contract tekenen we’ naar ‘hoe ziet de samenwerking er feitelijk uit, en kunnen we dat onderbouwen’.

Hoe wordt zelfstandigheid beoordeeld

In toezicht en jurisprudentie staat de feitelijke uitvoering centraal: gezag en aansturing, inbedding in de organisatie, ondernemersrisico en extern ondernemerschap. In de Uber/FNV-prejudiciële beslissing heeft de Hoge Raad bevestigd dat extern ondernemerschap relevant kan zijn bij de kwalificatie van de arbeidsrelatie, en dat omstandigheden buiten de directe relatie mee kunnen wegen.

Voor organisaties betekent dit dat er geen sluiproute is. De relatie moet als geheel kloppen: scope, deliverables, autonomie, vervanging, facturatie, tools en feitelijk ondernemerschap moeten dezelfde kant op wijzen.

Webmodule

De Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie kan voor opdrachtgevers helpen om vooraf een indicatie te krijgen. De uitkomst is niet bindend. Bij situaties met tussenkomst is in de officiële FAQ opgenomen dat de webmodule niet bedoeld is voor de feitelijke werkverschaffer.

Modelovereenkomsten

De Belastingdienst beoordeelt geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten die geldig waren op 6 september 2024 mogen nog worden gebruikt tot en met 31 december 2029, maar geven alleen zekerheid als er daadwerkelijk wordt gewerkt conform de overeenkomst.

VBAR en het rechtsvermoeden op uurtarief

Op 6 maart 2026 heeft het kabinet aangekondigd dat het verduidelijkingsdeel van VBAR wordt geschrapt en dat wordt gewerkt aan een Zelfstandigenwet. Het wetsvoorstel is daarmee versmald tot het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief.

Wetsvoorstel 36783 is plenair behandeld op 15 april 2026 en op 21 april 2026 aangenomen door de Tweede Kamer. Het dossier ligt nu bij de Eerste Kamer.

Praktische checklist voor opdrachtgevers

• Leg de opdracht vast in business-termen: scope, deliverables, milestones, doorlooptijd en acceptatiecriteria.
• Toets of de praktijk klopt met de gekozen vorm: autonomie, aansturing, planning/roostering, vervanging, tools, exclusiviteit en ondernemersrisico.
• Herbeoordeel bij verlenging of scope-wijziging, zeker als de opdracht op een lijnrol gaat lijken.
• Dossier op orde: contract/SoW, kwalificatienotitie, facturen en bewijs van de feitelijke werkwijze.

Praktische checklist voor zzp’ers

• Maak ondernemerschap zichtbaar: eigen voorwaarden, portfolio, marktprofiel, meerdere opdrachtgevers waar mogelijk, commercieel risico.
• Vermijd constructies die lijken op een vaste lijnfunctie met structurele hiërarchische aansturing.
• Zorg dat tarief, facturatie, vervanging en werkwijze één consistent verhaal vertellen.

Voorbeeldjurisprudentie

Rechtspraak blijft sterk feitelijk. Een voorbeeld is een uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant van 17 maart 2026, waarin de kantonrechter in die casus kwalificeerde als overeenkomst van opdracht.

Tot slot

De Nederlandse markt beweegt niet richting een verbod op zelfstandig werk, maar wel naar een scherpere scheiding tussen echt ondernemerschap en verkapt dienstverband. Die scheiding wordt nu actiever gehandhaafd, en het wettelijk kader blijft in beweging.

Voor opdrachtgevers van Smarter Search is de praktische conclusie helder: de sterkste zzp-constructies zijn die waar commerciële logica, dossier en feitelijke werkwijze samenvallen. Dat is de standaard die telt — in audits, in geschillen en in de bestuurskamer.